علمی و پژوهشی با نرم افزار های آماری

تحلیل عاملی

مقدمه

تحلیل عاملی نامی است عمومی برای برخی از روشهای چند متغیره که هدف اصلی آن خلاصه کردن داده هاست. این روش به بررسی همبستگی درونی تعداد زیادی از متغیرها می پردازد و در نهایت آنها را در قالب عاملهای عمومی محدودی دسته بندی کرده تبیین می کند. در این تکنیک تمام متغیرها به عنوان متغیر وابسته قرار می گیرد.

تحلیل عاملی روشی هم وابسته بوده که در آن کلیه متغیرها بطور همزمان مد نظر قرار می گیرد. در این تکنیک، هریک از متغیرها به عنوان یک متغیر وابسته لحاظ می گردد. قبل از پرداختن به این تکنیک آماری، لازم است برخی از مفاهیم کلیدی این روش معرفی گردند.

·        اشتراک[1]: میزان واریانس مشترک بین یک متغیر با سایر متغیرهای بکار گرفته شده در تحلیل.

·        مقدار خاص[2]:میزان وارایانس تبیین شده بوسیله هر عامل را بیان می کند. یکی از ضوابط پرکاربرد در تعیین تعداد عاملها ، مقدار ویژه است که آن را معیار راکد نیز می گویند در تحلیل عاملی مقدار ویژه برابر است 1 می باشد ولی ما می توا نیم در بسته آماری این مقدار زیاد کنیم . در تحلیل عاملی مولفه های اصلی ان است که مقدار ویژه آنان بیشتر از 1 باشد ولی این مقدار کمتر از 1 باشد به عنوان عاملهایی است که از نظر آماری معنی دار نیست و باید از تحلیل کنار گذاشته شود .

·        عامل[3]:عبارتست ترکیب خطی متغیرهای اصلی،که نشان دهنده خلاصه شده از متغیرهای مشاهده شده است.

·        بار عاملی[4]: همبستگی بین متغیرهای اصلی و عوامل. اگر مقادیر بار عاملی مجذور شوند،نشان می دهند که چند درصد از واریانس در یک متغیر توسط آن عامل تبیین می شود.

·        ماتریس عاملی[5]: جدولی است که بارهای عاملی کلیه متغیرها را در هر عامل نشان می دهد.

چرخش عاملی[6]: فرآیندی است برای تعدیل محور عامل به منظود دستیابی به عاملهای معنی دار وساده. یکی از مفاهیم مهم در تحلیل عاملی ‏‏‏‏ چرخش[7] عاملهاست. که این مفهوم دقیقا به همان معنا دلالت دارد که در فرآیند چرخش عاملی ، محورهای مختصات عاملها به دور مبدا چرخش داده است تا اینکه موقعبیت جدیدی را بدست بیاورد ما در اینجا دونوع چرخش داریم :

1- چرخش متعامد[8]

2- متمایل[9]

چرخش متعامد: عاملها مستقل از یکدیگر هستند.

متمایل: عاملها بایکدیگر همبستگی دارند. (کلانتری،1387: 283)

 

تصمیم گیری در تحلیل عاملی

هدف اصلی تحلیل عاملی تلخیص تعداد زیادی از متغیرها در تعداد محدودی از عاملها می باشد، بطوریکه در این فرایند کمترین میزان گم شدن اطلاعات وجود داشته باشد. با توجه به هدف تحلیل عاملی محقق سوالاتی از خود می پرسد چه نوع متغیرهای باید در تحلیل به کار گرفته شود . در پاسخ به این سوال باید گفت که هر متغیری مرتبط با مسئله تحقیق را می توان در تحلیل به کار گرفت.

-         معنی داری ماتریس همبستگی

یکی از روشهای انتخاب متغیرهای مناسب برای تحلیل عاملی استفاده از ماتریس همبستگی است که اساس روش تحلیل عاملی برای انتخاب متغیرها به عاملهای متفاوت استفاده از همبستگی بین متغیرها اما از نوع غیر علی استوار است. البته آمارهای دیگری وجود دارد که محقق از طریق انها نیز قادر به تعیین و تشخیص مناسب بودن داده ها برای تحلیل عاملی می باشد از جمله این روشها آزمون  KMO[10] می باشد که مقدار آن همواره بین 0و1 می باشد و در صورتی كه این مقدار کمتر از 50/. باشد داده ها برای تحلیل عاملی مناسب نخواهد بود و اگر مقدار آن بین 50/. تا69/. درصد باشد می توان با احتیاط بیشتر می توان به تحلیل عاملی پرداخت. اما در صورتی که این مقدار بیشتر از 70/.درصد باشد همبستگی موجود میان داده ها برای تحلیل داده ها مناسب خواهد بود.(دواس،1376: 256)

و از سوی دیگر برای اطمینان از داده ها  برای تحلیل عاملی مبنی بر اینکه ماتریس همبستگی که پایه تحلیل عامل قرار می گیرد در جامعه برابر صفر است یا خیر باید از آزمون بارتلت[11] استفاده کنیم . این آزمون معناداری تحلیل عاملی داده ها را می سنجد و اگر این مقدار کمتر از05/. باشد داده ها با جامعه مورد معنی دار است.

-         حجم نمونه

در رابطه با حجم نمونه نیز باید تاکید کرد که تعداد حجم نمونه نباید کمتر از 50 مورد باشد و ترجیحا حجم نمونه را به بیش از 100 مورد افزایش داد. به عنوان قاعده کلی تعداد نمونه باید حدود چهار یا پنج برابر تعداد متغیرهای مورد استفاده باشد. که در این تحقیق حجم نمونه 50 مورد می باشد.(سرمد و دیگران،1385: 258)

-         انتخاب نوع ماتریس همبستگی

بعد از اطمینان داشتن به داده ها برای تحلیل عاملی، اولین تصمیم در بکارگیری تحلیل عاملی، محاسبه ماتریس همبستگی است. برای اینکار باید مشخص شود که آیا هدف،محاسبه همبستگی بین متغیرهاست یا بین پاسخگویان. اگر هدف تحقیق تلخیص متغیرها باشد در این صورت از همبستگی بین متغیرهامحاسبه شود که این روش یکی از تکنیک های عمومی و پرکاربرد در مطالعات می باشد که به تحلیل عاملی نوع R معرو ف است. اما تحلیل عاملی ممکن است برای ماتریس همبستگی بین پاسخگویان نیز بکار گرفته شود این نوع تحلیل را تحلیل نوع Q  می نامند . این نوع تحلیل عاملی شاید بدلیل مشکل بودن کمتر مورد استفاده قرار گیرد و بجای آن از روشهای نظیر تحلیل خوشه ای یا گروهبندی سلسله مراتبی برای طبقه بندی پاسخگویان یا موارد استفاده می شود.(کلانتری،1387: 287) که در این تحقیق با توجه به هدف اصلی تحقیق، ماتریس همبستگی از نوع R  استفاده گردیده است.

-         انتخاب مدل عاملی

 در تحلیل عاملی مدلهای مختلفی وجود دارد که از میان آنها دو روش تحلیل مولفه های اصلی و تحلیل عاملی مشترک از پر کاربرد ترین این روشهاست. انتخاب هریک از مدلها به هدف محقق بستگی دارد.مدل تحلیل مولفه های اصلی زمانی مورد استفاده قرار می گیرد که هدف محقق تلخیص متغیرها و دستیابی به تعداد محدودی عامل برای اهداف پیش بینی شده باشد و در مقابل تحلیل عاملی مشترک زمانی بکار می رود که هدف شناسایی عاملها یا ابعادی باشد که به سادگی قابل شناسایی نیستند(کلانتری،1380: 152).

-         روش استخراج عامل ها

علاوه بر انتخاب مدل تحلیل، محقق باید مشخص کند که عاملها چگونه باید استخراج شوند. برای استخراج عاملها دو روش وجود دارد. عاملهای متعامد و عاملهلای متمایل. در روش متعامد، عاملها به شیوه انتخاب می گردند که محورهای عاملی در حالت 90 درجه قرار می گیرند و این بدین معناست که هر عامل، مستقل از سایر عاملها می باشد. بنابراین،همبستگی بین عاملها، بطورقراردادی صفر تعیین می گردد. مدل عاملی متمایل پیچیده تر از مدل عاملی متعامد می باشد. در واقع در این روش فرآیند تحلیلی کاملا رضایت بخش بدست نمی آید. در این روش عاملهای استخراج شده دارای همبستگی می باشند.انتخاب اینکه چرخش عاملها بر اساس متعامد و یا متمایل باشدباید بر اساس نیازهای محقق و مسئله تحقیق وجود دارد انجام گیرد.

-         انتخاب نهایی عامل ها

زمانیکه در خصوص ماتریس همبستگی، مدل عاملی و روش استخراج، تصمیم مناسب اتخاذ گردید، زمینه برای استخراج عاملهای اولیه چرخش نیافته فراهم می گردد. با بررسی ماتریس چرخش نیافته محقق می تواند به جستجوی روشهای تلخیص داده ها و تعیین عاملهای استخراجی بپردازد، اما تعیین نهایی تعداد عاملها پس از دستیابی به ماتریس عاملی چرخش یافته امکان پذیر می باشد.

 

 

 

 

 

 

 

شکل(1) دیاگرام تصمیم گیری تحلیل عاملی

مدل عاملی

تحلیل مولفه های اصلی

تحلیل عاملی مشترک

روش استخراج عامل ها

-         متعامد

-         متمایل

مسئله تحقیق:

سطح اندازه گیری متغیرها چیست؟

چه متغیرهای باید بکار گرفته شوند؟

چند متغیر باید وارد تحلیل شود؟

حجم نمونه چقدر باید باشد؟

ماتریس همبستگی

-         نوع Rیا Q

ماتریس عاملی دوران نیافته

ماتریس عاملی دوران یافته

 

مقادیر عاملها

برای تحلیهای بعدی: مانند رگرسیون، تحلیل شخیصی و عیره

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


(منبع: خلیلی، 1387: 288)



[1] communality

[2] Eigenvalue

[3] Factor

[4] Factor Loading

[5] Factor Matrix

[6] Factor Rotation

[7] Rotated

[8] Orthogonal

[9] Oblique

[10] Kaiser-Meyer-Olkin

[11] Bartlett Test

+ نوشته شده در  یکشنبه چهارم بهمن 1388ساعت 0:48  توسط حسین مقیمی اسفندآبادی  |