اين کتاب به مفاهیم بنیادی در پژوهش های اجتماعی می پردازد، واژه تحقیق در زبان فارسی معادل(research) به معنی درست کردن ، پژوهیدن و پژوهش است که خدادوست از تحقیق این تعریف را ارائه می دهد .( تحقیق یعنی جستجو و مطالعه جهت یافتن یک مشکل و راه حل مسأله ).
آریان پور نیز تحقیق را ( حقیقت پژوهی ، به معنی تجسسی است منظم که به تحریک واقعیت و محض نیل به حقیقت صورت می گيرد.
انگیزه های اقدام به تحقیق :
1-ضرورت توصیف وضعیتی خاص
2-نیاز به توضیح درباره علت وقوع پدیده ای
3-نیاز به یافتن راه حل برای مشکلی
4-نیاز به داشتن اینکه اگر اقدامی انجام نشود چه پیامدی خواهد داشت
انواع تحقیق عبارتند از:
الف) تحقیق بنیادی : که این نوع تحقیق زاده انگیزه ( یا واقعیت جویی) و برای دسترسی به دانش و روابط علمی جدید است که با اتکا به آنها ، درک عمیق پدیده ها ممکن می شود. این نوع مطالعه بیشتر در کتابداری به کار برده می شود.
ب: تحقیق کاربردی : بروز مسائل و مشکلات در یک یا چند مورد خاص درهر حوزه ای از دانش ، و پاسخگویی به آنها ، تحقیق کاربردی را ضروری می کند.
مراحل تحقیق علمی عبارتند از :
7 مرحله برای هر تحقیقی علمی درنظر گرفته شده است كه عبارتند از:
1- تعیین موضوع
2- تشخيص مسءله
3-تجربه مقدماتي
4- طرح فرضيه
5-تجربه وسيع براي وارسي فرضيه
6- كشف احتمال قانون
7-تنظيم تئوري يا نظريه .( آگبورن ، نيم كف ، 1342:18)
موضوع تحقیق:
مباحث مربوط به موضوع تحقیق از وضوح کامل برخوردار نیستند وگاهی با مسأله یا فرضیه پژوهش مشابه تلقی می شود، موضوع تحقیق باید دارای شرایط ذیل باشد كه عبارت است از:
1-موضوع تحقیق باید تحدید شود
2-موضوع تحقیق و پرسش آغازی باید عملی واقع بینانه باشد
3- موضوع تحقیق باید مناسب ، بجا و حقیقی باشد و در صدد مطالعه آنچه وجود دارد باشد
4- موضوع تحقیق و پرسش آغازی باید حداقل بیانگر رابطه بین دو متغیر باشد
5-رابطه بین متغیرهای موضوع باید درباره جامعه ای مشخص طرح شده باشد.
برای پرسش و فرضیه سه ملاک
1- متغیرهای مورد مطالعه
2- نوع ارتباط بین متغیرها
3- جمعیت هدف باید وجود داشته باشند
هرگاه این سوالات در قالب جمله ای استفهامی نظم یابند موضوع تحقیق مشخص می شود . قالب کلی موضوع تحقیق اینگونه است :
رابطه بین (الف ) و ب در جامعه چیست ؟
قالب کلی برای فرضیه تحقیق :
بین( الف) و( ب) در جامعه ج رابطه وجود دارد/ندارد.
روش های تشخیص مسأله و پرسش هاي آغازین تحقیق:
اولین قدم در هر تحقیق، پی بردن به وجود مسأله وکوشش برای شناخت ابعاد مختلف آن و تشریح پیامدهای نامطلوب ، نپرداختن به حل مسأله است .
به طور اصولی می توان با بهره وری از تجارت شخصی بااستنتاج از نظریه های موجود با مطالعه نوشته های مربوط به موضوع مورد علاقه محقق به وجود مسأله ای برای تحقیق پی برد.
مسأله را می توان با
1- بهره وری از تجارب روزانه
2- استنتاج از نظریه هاي موجود
3- مطالعه نوشته وتحقیقات انجام شده در موضوعات مسائل مورد توجه تحقیق
به دست آورد .
یکی از اصلی ترین مباحث روش تحقیق عملی ، تحدید مسأله است ، برای محدود کردن مسأله بیشتر از فنون زیر استفاده شود.
الف: مسأله به زمان محدود می شود، توجه به زمانی خاص آشکارترین شیوه محدود مسأله است ب: مسأله به مکان محدود می شود
ج : مسأله به یک موضوع محدود می شود
این عوامل محدود کننده نه تنها مسأله رابه اندازه مناسب پژوهش در می آورند ، بلکه پژوهشگر را مجبور می کنند که به مسأله منطقی تر وعمیق تر توجه کند . این محدود کننده ها پژوهشگر را از افتادن در کلی گویی ها و تعمیم های لغزنده باز می دارند وبه وی اجازه می دهند تا بیشتر به موضوعی محدود بپردازد، و نه گفتن درباره موضوعی بسیار گسترده.
مشخصات فرضیه و تعریف آن بدین قرار می باشد:
فرضیه عبارت است از تصور وجود رابطه یا تفاوت میان بعضی از واقعیات مشاهده شده :
1-فرضیه باید روشن، مشخص و معین باشد
2-باید به نحو خوبی تعریف شده باشد تا برای عموم قابل فهم باشد
3-فرضیه باید دارای حدود مشخص باشد تا با مسائل و فرضیه های دیگر مخلوط نشود
4-فرضیه باید حتی المقدور بر اساس نظریه های موجود بنا گردیده باشد .
5-فرضیه باید با وسایل و لوازم موجود تحت مشاهده عملی ، تجربه و آزمایش قرار گیرد.
6-نتايج حاصل از فرضیه باید قابل استفاده باشد
7-نتايج حاصل از مطالعه فرضیه ، جبران زحماتی را که متحمل شده ایم ، بنماید.
8-فرضیه باید عاری از جملات ارزشی باشد و در صورت امکان ، با یک تئوری که به روشنی بیان شده است، مربوط شود .
هرگاه فرضیه تحقیق با نظریه های موجود در ارتباط باشد از ارزش بیشتری برخوردار است.
تدوین فرضیه یکی از مراحل اساسی دستیابی به قانون علمی است . فرضیه ها می توانند به دو صورت زير باش كه عبارت است از :
الف) فرضیه جهت دار: این نوع فرضیه جهتی را که انتظار می رود اختلاف در آن جهت رخ دهد پیشگویی می کند.
ب) فرضیه بی جهت : این نوع فرضیه اختلاف را پیشگویی می کند ولی جهت آن را مشخص نمی کند.
فرضیه های بی جهت بیانگر این است که بين دو متغیر رابطه وجود دارد . فرضیه جهت دار بیانگر رابطه مثبت بین دو متغیر است البته فرضیه های آماری شامل انواع ذیل می شود:
1-فرضیه صفر : رابطه بین دو متغیر صفر است ، میانگین د نمونه برابرند، نسبت های مشاهده شده در نمونه و جامعه برابرند.
برای فرضیه های جهت دارد از تحلیل های آماری یک دامنه استفاده می شود، و برای فرضیه های بی جهت از تحلیل های آماری دو دامنه استفاده می شود.
2- فرضیه های صفر و یک هر تحقیق به زبان علائم ریاضی به شکل زیر هستند:
الف) برای فرضیاتی که به رابطه دو یا چند متغیر سرو کار دارند .
H0=R=0
H1=R~0
ب) برای فرضیاتی که مقایسه نسبت های نمونه و جامعه را در نظر دارند.
H0:P:P0
H1:P~P
ج) برای فرضیاتی که مقایسه میانگین های نمونه را در نظر دارند.
H0:X1=X2
H1:X0~X2
روش متداول در ارائه پاسخ علمی به مسأله تحقیق این است که از نظریه های موجود بهره برده شود. نظریه عبارت است از مجموعه ای از قوانین از چند اصل متعارف که بر مبنای قواعد منطق با یکدیگر در ارتباط بوده و قادر به تبیین ، تشریح و یا پیش بینی تمام یا قسمتی از واقعیت باشد.
در هرموضوعی که برای تحقیق برگزیده شود، مفاهیم و واژه هایی وجود دارد که پژوهنده ناچار از ارائه تعریف دقیق واندازه پذیر برای آنهاست .
مفاهیم و واژه هایی که مبین دو یا چند ارزش کمی هستند متغیر نامیده می شود. مانند درآمد ، تحصيلا ، قد افراد ، برودت هوا و....
عملي بودن اجراي پژوهش
بهنگام اتخاذ تصميم درباره طرح اجراي هر پژوهشي لازم است كه موارد ذيل را بدانيم كه عبارت است از:
1- پژوهش چه مدت طول مي كشد
2- هزينه ها و منابع آن
3- حيطه همكاري مشاركت كنندگان
4- جنبه اخلاقي پژوهش
5- مدارك و شواهد مورد نياز
هر شخص در زندگي خود به طور غريزي براي تصميم گيري وابسته به الگوهايي است ، كوهن معتقد است هر دانشمند تحت تأثير انگاره هاي متفاوت بوده در اين معني انگاره معادل مجموعه كل باورها ، ارزش ها ، فنون و ... است كه توسط اعضاي يك جامعه معين به طور مشترك و مورد قبول و مورد استفاده است.
والتر واليس براي نشان دادن روابط آرماني بين 5 جزء هر علم طرح واره اي ساده ترسيم كرده كه عبارت است از: روشها ، مشاهدات ، تعميم هاي تجربي ، فرضيه هاي و نظريه ها.
استقراء منطقي قياس منطقي
عملياتي و ابزاري اندازه گيري و سنجش
نظريه در علوم اجتماعي دو نقش دارند:
1-تشريح چگونگي عمل موجودات در گذشته
2-پيش بيني عملي اين موجودات در آينده
انواع متغيرها در علوم اجتماعي مورد استفاده قرار گيرند شامل:
1-مقياس اسمي كه به مفاهيم كيفي مشاهده پذير مي پردازد مانند جنس
2-متغير ترتيبي : علاوه بر يكساني يا تفاوت ، بيشتر يا كمتر بودن را نيز نشان مي دهد مانند طبقه اجتماعي
3-متغير فاصله اي : علاوه بر موارد فوق علاوه بر رتبه بندي فاصله عددي بين رتبه ها را تبيين مي كند مانند درآمد
4-مقياس نسبي : از همه كامل تر است و داراي صفر مطلق مي باشد مانند ميزان ولادت.
انواع متغير در علوم اجتماعي شامل متغير وابسته ومتغير مستقل مي باشد
درتحقيقات علوم اجتماعي از ساير نوشته ها با نگاهي متفاوت نيز بهره گيري ميشود ،تحقيقات نيز به چهار شكل متفاوت با يكديگر در ارتباط مي باشند ، اين چهار شكل عبارتند از
1- رابطه رقابتي: تحقيقاتي كه با يكديگر در ارتباط مستقيم هستند :، محقق ممكن است آگاه باشد كه ديگران نيز دست اندركار تحقيقي با اهداف و روش هاي مشابه تحقيق وي هستند مي كوشد زودتر از ديگران به دانش جديد دست يابد .مانند رقابت در صنايع الكترونيكي
2- رابطه موازي: تحقيقات موازي ، ديگران ممكن است در گير تحقيقات با اهداف و روش هاي كاملاٌ يكسان با تحقيق محقق باشد ولي رقابتي در كار نباشدمانند مردم شناسي .
3- رابطه بنايي: تحقيقات بنايي ، تحقيقاتي كه كار محقق بر شالوده آنها بنا مي شود يا از بطن آن نشأت مي گيرد
4- رابطه وسيله ساز :تحقيقات وسيله ساز ، از طريق فراهم آوردن ابزارهاي پژوهش ، موار خام ، شواهد ، الهامات به ساير رشته ها كمك مي كنند.
دلايل استفاده از تحقيقات ديگران عبارت است از :
1-در حال حاضر چه چيزهايي شناخته شده است ، و چه چيزهايي ناشناخته مانده است
2-نياز به برقراري رابطه منطقي و تاريخي بين تحقيق و محقق . گروه مشابهي از تحقيقات قبلي از همان پديده ها مورد بررسي قرار مي گيرد.
3-ضرورت اجتماعي براي پذيرش تحقيق توسط جامعه علمي
4-اطمينان يافتن از پرداختن به كاري جديد و نپرداختن به كاري تكراري
گسترش روزافزون علوم به مدد پژوهش هاي علمي ميسر شده است ، براي اتخاذ تصميمات منطقي و درست پژوهشگران همواره ناگزير به مطالعه واقعيات هستند ، مطالعه واقعيات عموماً با بررسي نمونه اي از افراد ، اشياء و موجودات جامعه ممكن است اما نمونه بايد
1- معرف واقعي و اساسي جامعه خود باشد
2- جايگزيني نمونه به جاي جامعه صرفه جويي قابل ملاحظه اي در پي داشته باشد
3- با بررسي نمونه دستيابي به نتايج و قوانين قابل تعميم ميسر باشد .
براي رسيدن به اين 3 مورد ، پژوهشگر به طرح و برنامه اي نياز دارد كه اصطلاحاً ( طرح نمونه گيري ) گويند ، در نمونه گيري هر واحدي يا عنصر بايد داراي مقداري اطلاعات در باره پارامترهاي جامعه ميانگين ، انحراف استاندارد باشد.
جامعه آماري عبارت است از همه اعضاي واقعي يا فرضي كه علاقمند هستيم يافته هاي پژوهشي را به آنها تعميم دهيم به عبارت ديگر جامعه آماري عبارت است از مجموعه افراد يا واحدها كه داراي حداقل يك خصيصه مشترك باشند، جامعه مي تواند محدود يا نامحدود باشد .نمونه در معناي كلي عبارت است هرجزء يا نسبتي از جامعه ، خواه معرف باشد يا نباشد و به هر نحوي كه انتخاب شده باشد . ولي در پژوهش علمي به بخشي از جامعه كه معرف يا نماينده واقعي آن جامعه است و همه ويژگي هايي را كه از لحاظ موضوع پژوهش مهم تلقي مي شود به تناسب دارا باشد . نمونه بايد به نحوي انتخاب شود كه نه فقط نماينده واقعي جامعه باشد ، بلكه اندازه آن نيز بايد آنقدر باشد كه پژوهشگر مطمئن باشد اگر نمونه ديگري با همان روش به همان اندازه انتخاب كند به نتايج مشابهي دست خواهد يافت (دلاور ، 1374:11)
خطاي استاندارد ( معيار) نمونه گيري : بين ويژگي هاي ك نمونه ويژگي هاي جامعه اي كه نمونه از آن انتخاب مي شود تفاوت وجود دارد ، اين تفاوت كه براي نمونه تصادفي قابل برآورد است خطاي نمونه گيري ناميده مي شود و تابعي است از تعداد عناصر موجود در نمونه ، هرچه اندازه نمونه كوچكتر باشد خطاي نمونه گيري زيادتر است .
دلايل و هدف نمونه گيري عبارت است از مطالعه همه اعضايجامعه كه به ويژه اگر پراكندگي درآن جامعه زياد باشد اغلب ناممكن است ، برسي يك گروه نمونه به سبب كنترل بيشتر ، مؤثرتر و كارآمدتر از بررسي يك گروه بزرگتر است و صرفه جويي در وقت ، هزينه و نيروي انساني مي شود و معمولاً موجب تحليل و تسريع كار پژوهش مي شود.
انواع روش هاي نمونه گيري عبارت است از
1-نمونه گيري احتمالاتي
2-نمونه گيري غير احتمالاتي
كه انواع نمونه گيري غير احتمالاتي عبارت است از :
1-نمونه انباشته ، كومه اي يا اتفاقي
2-نمونه تصادفي يا هدفمند
3-نمونه داوطلبانه
4-نمونه جايگزيني تصادف
5-نمونه سهميه اي مانند جنس ، منطقه جغرافيايي
انواع نمونه گيري غير احتمالاتي عبارت است از:
1-نمونه گيري ساده
2-نمونه گيري تصادفي ساده با استفاده از جدول اعداد تصادفي
3-نمونه گيري تصادفي منظم
4-نمونه گيري طبقه اي
5-نمونه گيري خوشه اي
6-نمونه گيري خوشه اي طبقه اي
7-نمونه گيري چند مرحله اي
8-نمونه برداري ماتريسي چندگانه
حجم نمونه در تحقيقات پيمايشي يكي از مهمترين پرسش هايي است و اينكه تعداد نمونه را چه مقدار در نظر بگريم تا برآورد مقدار ميانگين جامعه از روي ميانگين نمونه از كمترين اشتباه برخوردار باشد. بايد توجه داشت هرچه پراكندگي توزيع ميانگين نمونه ها كمتر باشد ، فاصله اطمينان ما تنگ تر و برآورد پارامتر جامعه ( ميانگين و انحراف استاندارد جامعه ) دقيق تر خواهد بود.
يكي از فرمول هاي تعيين حجم نمونه عبارت است از :
S=X2NP(1-P)
D2(N-1)+X2P(1-P)
S=تعداد نمونه مورد نياز
N=تعداد افراد جامعه
d=5%
X2=95%
علي رغم روش كمي بالا كه براي تعييم حجم نمونه ارائه شده است ، قواعد كلي كه توسط راسكو ارائه شده به شرح ذيل مي باشد:
1- تحليل آماري با نمونه ها كمتر از 10 مورد توصيه نمي شود
2- در تحقيقات تجربي با كنترل هاي شديد بانمونه هاي كوچكي 10 تا 20 نتيجه هاي مطلوب مي توان دست يافت.
3- در بسياري از تحقيقات تجربي كه متغير وابسته كم برخوردار است ، نمونه هايي با 30 مورد توصيه مي شود.
4- نمونه ، برابر يا بيشتر از 30 معمولاً اطمينان محقق را از بهره گيري از قضيه حد مركزي بالا مي برد.
روايي و پايايي ابزار يا شيوه سنجش
روايي به درجه اي از اندازه گيري گفته مي شود كه پژوهشگر آنچه را مي خواسته بسنجد سنجيده باشد.
سنجش عبارت است از تخصيص عدد به مقاصد و موضوعات ، رخداد ها بر اساس قواعد خاص.
وقتي از روايي وسيله اندازه گيري سخن مي گوييم در پي پاسخگويي به اين پرسش هستيم كه آيا وسيله اندازه گيري ، همان چيزي را كه پژوهنده در صدد اندازه گيري آن است ، اندازه مي گيرد يا نه ؟
دو عامل در روايي وسيله يا شيوه اندازه گيري نقش اساي دارد:
1 – نظريه اي كه وسيله اندازه گيري بر مبناي آن شكل گرفته است
2- كيفيت و كميت ويژگي هاي مورد استفاده در ساخت وسيله اندازه گيري .
پايايي هر وسيله اندازه گيري به ثبات ، همسازي و هماهنگي دروني آن بستگي دارد ، پاياترين وسيله اندازه گيري ، وسيله اي است كه از كاربرد تكراري آن، نتايج صد در صد واحدي به دست آيد، دو روش اصلي براي برآورد پايايي عبارت است از ، علامت گذاري در نتيجه مشاهدات در مقوله خاص ، كه درصد توافق بين نظرات اعلام شده ارزيابان را محاسبه كرد.
روش اصلي برآورد پايايي ، تحت عنوان پايايي ارزيابان ، هنگامي مناسب است كه مورد سنجش متغيري پيوسته است، در آن صورت تنها كاري كه بايد انجام شود محاسبه همبستگي بين رتبه بندي دو مشاهده گر است . مي توان اين نوع پايايي را نوعي ضابطه مدار كردن مشاهده گران تلقي كرد.
روش آزمون –بازآزمون هنگامي گه آزمون واحد را در دو موقعيت متفاوت به نمونه اي واحد (مشابه ) ارائه مي دهيم از برآورد آزمون – بازآزمون براي سنجش پايايي استفاده مي كنيم.
رويكرد اصلي اين است كه تغيير اساسي در ساختاري كه اندازه گيري مي شود بين دو موقعيت تغيير نكرده است ، مقدار فاصله زماني بين دوبار اندازه گيري از اهميت اساسي برخوردار است ، اگر چيز واحدي را دوبا بسنجيم، بخشي از همبستگي بين دو مشاهد به مقدار فاصله زماني بين دو اندازه گيري از اهميتي اساسي برخوردار است هرچه فاصله دو سنجش كوتاهتر باشد ، همبستگي بيشتر خواهد بود ، زيرا اين امكان وجود دارد كه آزمودني پاره اي از جوابهايي را كه در مرتبه اول داده است به خاطر داشته باشد لذا نتايج حاصله به حافظه آزمودني مربوط مي شود نه پاياي وسيله اندازه گيري ، هرچه فاصله دو سنجش بيشتر باشد ،با عامل مشابه بيشتري كه در اشتباه سهيم است مواجه هستيم ، دراين روش مي توان برآوردهاي متفاوت قابل توجهي بسته به فاصله زماني بين اين دو آزمون به دست آورد.
يكي از روش هيا سنجش پايايي ، پايايي مبتني بر آزمون هاي همسان كه در اين مورد ابتدا بايد دو وسيله اندازه گيري با عبارات و كلمات ظاهراً متفاوت تهيه شود و يكي از روش هاي تهيه اين دو فرم تهيه يك پرسشنامه طولاني است كه پرسش هايش ايده مورد نظر را بسنجد ، پرسش هاي اين پرسشنامه را با گزينش تصادفي به 2 گروه تقسيم و دو پرسشنامه را به نمونه واحدي مي دهند كه همبستگي بين اين نتايج براورد مقدار پايايي را ارائه مي دهد.
در پايايي ، ثبات دروني ، وسيله اندازه گيري را نه از جهت پايايي بلكه از نظر ثبت دروني مورد مطالعه قرار مي دهند، ثبات دروني بر اين نظر استوار است كه چنانچه خصوصيا ت موجود در وسيله اندازه گيري .واقعاً مفهوم واحدي را اندازه گيري مي كند ، لازم است كه بين نتايج به دست آمده براي هر خصوصيت با نتايج حاصل از ساير خصوصيات همبستگي مستقيم وجود داشته باشد ، در پايايي به روش تنصيف نيز هريك از پرسش ها را به گونه اي تصادفي به يكي از دو گروه تقسيم مي كنيم و همبستگي بين اين دو گروه را مي سنجيم .
عملياتي كردن ، پلي بين روش و نظريه ، اين پرسش كه شخص چه چيزي را مي خواهد اندازه گيري كند ، مسأله عملياتي كردن را پيش مي آورد، عملياتي كردن به اين فرض اشاده درادكه آنچه شخص در حال اندازه گيري آن است ، درست همان چيزي است كه شخص مي كوشد آن ار اندازه گيري كند.
روايي دروني تخمين مربوط به استنباط هاي علت و معلولي يا روابط علي در پژوهش است ، بر اين اساس، روايي دروني فقط با مطالعاتي كه در پي تعيين رابطه اي علي هستند مرتبط است و نه در بيشترين مطالعات كه به مشاهده يا توصيف بسنده مي كنند معناي روايي دروني اين است كه شواهدي داريد كه آنچه شمار در مطالعه انجام داده ايد ، علت آن چيزي شده است كه مشاهده مي كنيد(برون داد)
واحد هاي نمونه گيري ، يا سنجه هاي تكراري يا معادل آنها ممكن است به نتايجي متفاوت از آنچه بدون آن نوسانات به دست مي آمد ،مربوط شوند، آزمون هاي آماري معنادار ، نوعاً براي سنجش (ميزان) احتمالي به كار مي روند كه ما ممكن است در هنگام نوسان داده هاي خود ارزش واقعي آنها را پبذيريم يا نپذيريم ، و در آزمون هاي مربوطه به بي ثباتي داده ها دو خطا ممكن است رخ دهد .
خطاي نوع اول: خطر نپذيرفتن تصميمي كه در واقع درست است.
خطاي نوع دوم : خطر پذيرفتن تصميمي كه در واقع نادرست است.
انواع اصلي طرح هاي تحقيقاتي عبارتندد از :
1-طرح آزمايشي
2-طرح شبه آزمايشي (پيش آزمون – پس آزمون گروه هاي نابرابر)
3-طرح غير آزمايشي( تنها پس آزمون)
طرح غير آزمايش عموماً ضعيف ترين طرح براي رسيدن به رابطه علت و معلولي است، در واقع ، ساده ترين شكل طرح غير آزمايشي طرح برسي تك مقطعي است كه از چيزي جز تك مشاهده تشكيل نشده است.
شيوه هاي غلبه بر تهديدات طرح هيا تحقيقاتي عبارت است از طرح استفاده از پيش آزمون براي كنترل مشابه طرح اساندارد تك گروهي يا پيش آزمون / پس آزمون.
زماني كه به مرحله تحليل داده ها مي رسيم ، بيشترين دشواري ها ي واقعي پژوهش انجام يافته است، بسيار دشوارتر است تا مسأله پژوهش انجام يافته است ، بسيار دشوارتر است تا مسأله پژوهش را تعريف كرد ، در بيشتر تحقيقات اجتماعي ، تحليل داده ها در برگيرنده سه قدم اساي است كه به ترتيب زير انجام مي شود.
1-آماده سازي و سازماندهي به داده ها براي تحليل ( آماده سازي داده ها)
2-توصيف داده اي آمار توصيفي
3-آزمون فرضيات و الگوهاي آمار استنباطي
انواع روايي عبارت است از :
1-روايي دروني
2-روايي ساختار
3-روايي بيروني
4-روايي نتيجه گيري
4 جزء تأثير گذار برهم وجود دارد كه بر نتبجه اي كه شما ممكن است از آزمون آماري در تحقيقات خود بگيريد موثر باشد ، منطق استنباط آماري مربوط به اين اجزاء غالباً دشوار توضيح و دشوار فهمند كه عبارتند از:
1- حجم نمونه
2-حجم اثر يا برجستگي مداخله مرتبط در سنجش
3- سطح آلفا يا سطح معني داري يا احتمال اينكه نتيجه مشاهده شده زاده شانس است ، توان يا احتمال اينكه اثر مرداخله رفتي وجود دارد مشاهد ه شود.
